Ana Motor Kontrol (Main Engine Control- MEC)
MEC genel tanımı
MEC sistemi hidromekanik bir sistemdir. Hidromekanik bir kontrol sağlar. Bu kontrolü yakıt basıncı ile çalışan servo valfler ile sağlar. Üzerinde bulunan “speed governor” bölümü ile otomatik hız ayarlaması yapar. Ayrıca bu sistem, motorun çalıştığı değişken çevre koşullarında motor performansını optimize etmek için, ekstra kontrol fonksiyonu sağlar. MEC kompanenti aksesuar dişli kutusu arka bitiminde, saat sekiz pozisyonunda yakıt pompasına bağlı olarak bulunur. Şekil 3.2’de MEC komponenti görülmektedir.
Devamı...FAFC ve FADEC Sistem Karşılaştırması
FAFC ve FADEC Sistem Karşılaştırması
FAFC sistemi genel olarak FADEC sistemine benzemektedir. FADEC sistemini FAFC’nin gelişmiş versiyonu gibi kabul edebiliriz. FADEC sistemi FAFC’nin yaptığı tüm işlemleri yapmakta ve bunun yanında birkaç ek özelliğe sahiptir.
FAFC – Full Authorized Fuel Control – Tam Otorite Yakıt Kontrol
Giriş
FAFC sistemi FADEC sisteminden önce kullanılan dijital bir motor kontrol sistemidir. Rolls Royce RB211-524 motorlarında kullanılmıştır. Genel yapı olarak FADEC sisteminin eski versiyonu olarak görülebilir. Bu bölümde FAFC sistemi incelenip, FADEC sistemi ile arasındaki farklılıklar ele alınacaktır [1].
FADEC Sistemi Avantaj ve Dezavantajları
FADEC olarak adlandırılan dijital motor kontrol sistemi ile emniyet koşulları iyileştirilmiş, uçuş ekibinin iş yükü azaltılmış, bakım ve yakıt maliyetleri azaltılmıştır. FADEC sistemi içerisinde, sistemin beyni olarak nitelendirilen bir bilgisayar (ECU), bu bilgisayarın verdiği emirleri valflere ve akçüatörlere ileten bir hidromekanik ünite (HMU), bilgi alışverişini sağlayan bilgi hatları, sürekli olarak iletişim içinde bulunduğu uçak sistemler ve ECU’ya bilgi sağlayan sensörler bulunur.
Devamı...Engine İnterface Unit – Motor Arayüz Ünitesi
Motor Arayüz Ünitesi
Bazı motorlarda FADEC sistemi ile uçak arasındaki veri iletişimini sağlamak ve uçaktan ECU’ya giden elektrik gücünü kontrol etmek için EIU (Engine Interface Unit) adı verilen eleman kullanılır. ECU diğer havaaracı sistemleri ile doğrudan ya da EIU üzerinden haberleşir (bkz. Şekil 2.25) [4].
Devamı...FADEC’in İlişkili Olduğu Sistemler Ve Gerçekleştirdiği İşlemler
1 Motor çalışma başlangıcı
Motor çalışma başlanıgıcı tamamıyla FADEC’in kontrolü altındadır. ECU motorun çalışmaya başlaması aşamasında, yüksek basınç yakıt açıp kapama valfinin açık ve kapalı pozisyonunu ayarlar. Bu pozisyona pilotlar tarafından, ana anahtar ile doğrudan müdahale edilebilir. “Start valve” üzerinde, yerde mekanik olarak araya girmek için kullanılan “manual override handle” bulunmaktadır. Motor çalışmaya başlamadan önce ECU kendi kontrol testlerini yapar. Bu testi yaparken bataryadan beslenir. Motor çalışma başlangıcı esnasından ECU air start valfine açılması için sinyal gönderir ve N2 dönmeye başlar.
Devamı...FADEC Sistemi Giriş Sinyalleri ve Bilgileri
Giriş Sinyalleri ve Bilgileri
Kontrol sistem parametreleri
FADEC sistemi elektronik motor kontrolü yaparken, motorun çalışma durumu hakkında bilgiler gereklidir. Genel olarak bir elektronik motor kontrol sistemi çeşitli algılayıcılardan ve sistemlerden bilgileri alarak gerekli yakıt miktarını bir üniteye göndererek motor kontrolü sağlar (bkz. Şekil 2.6) [5].
Devamı...
Türbin açıklık kontrol sistemi LPTACC – HPTACC
Türbin açıklık kontrol sistemi
Motorun çalışması sırasında oluşan sıcaklık nedeniyle farklı malzemelerden yapılmış olan türbin rotor ve statoru arasındaki mesafe her sıcaklık için farklı olacaktır. Bu durumda türbinden istenilen verim alınamayacaktır. Bunu önlemek için türbin açıklık kontrol sistemi geliştirilmiştir. Bu sistem sayesinde rotor ve stator genleşmeleri birbiriyle uyumlu hale getirilerek bu iki komponent arasındaki mesafe optimum değerde tutulur ve türbin verimi artırılır. Türbin açıklık kontrol sistemi HPTACC (High Pressure Turbine Active Clearance Control) ve LPTACC (Low Pressure Turbine Active Clerance Control) sistemi olarak 2 alt sisteme ayrılır [9].
Devamı...VBV (Variable Bleed Valve) ve VSV (Variable Stator Vanes) Sistemi
VBV sistemi (Variable Bleed Valve System)
VBV sistemi, düşük basınç kompresör çıkış havasının bir kısmının ikincil hava akışı içine akmasına izin verir. VBV sistemi motor hızında meydana gelen ani düşüşlerde düşük basınç kompresörünün stall’a girmesini önler ve düşük motor hızlarında yabancı maddelerin yüksek basınç kompresörüne geçmesini önleyerek motorun zarar görmeden kararlı bir şekilde çalışmasına yardımcı olur. Aşağıdaki resimde VBV gösterilmiştir .
Devamı...Hydro Mechanical Unit Çalışması
HMU çalışması
Tork motora ECU elektronik bir sinyal gönderir. Tork motor, Fuel Metering Valve (FMV)’i hareket ettirir (bkz. Şekil 2.22). FMV’in pozisyon sensörü ise FMV’in pozisyonunu hissederek ECU’ya geribesleme sinyali yollar. ECU sürekli olarak gerçek N1 değerini olması gereken N1 değeri ile karşılaştırır. Gaz kolundan gelen N1 değerinin gerçek N1’den büyük olması durumunda yanma odasına daha fazla yakıt gönderme bilgisini HMU’ya gönderir.
Devamı...